De belangrijkste opdracht van Abel Tasman was om een veilige route te zoeken naar Zuid-Amerika. En ook om meer te ontdekken van het 'Grote Zuidland', het hele gebied ten zuiden van Indonesië/Azië. Tegenwoordig weten we dat daar o.a. het land Australië ligt en dat het helemaal omgeven is door water. Nog zuidelijker komen we bij Antartica, de zuidpool. En dan denken we weer aan water, ijs en natuurlijk de pinguins. Maar in de tijd van Abel Tasman was dit stuk van de wereldkaart nog een groot raadsel! Men dacht wel eens dat hier een verschrikkelijk groot landgebied was, misschien wel groter dan Europa en Azië samen. Een groot avontuur: je gaat naar een stuk van de aarde waar niemand iets van weet en waar misschien nog nooit iemand anders is geweest.

De blauwe route is de reis van Abel Tasman uit 1642-1643.

De rode route is een volgende reis van Tasman uit 1644.

De groene kustroutes zijn de kusten waar Nederlandse zeevaarders ooit langs zijn gevaren of aan wal zijn gegaan.

In dit verhaal wordt alleen nog de ontdekking van Tasmanie (Anthony van Diemens Land) beschreven. Zie de blauwe route op de kaart.

14 augustus 1642, Indonesië, vertrek vanaf het eiland Java

Op het eiland Java heeft gouverneur Anthony van Diemen de leiding over de Verenigde Oostindische Compagnie (de VOC). Onder leiding van schipper-commandant Abel Tasman vertrekken twee schepen uit de haven van Batavia. Dit is de hoofdstad van het eiland, maar heet tegenwoordig Jakarta. De namen van de schepen zijn 'Heemskerck' en 'Zeehaen'. Ze varen eerst naar het eiland Mauritius, waar ze op 5 september aankomen. De schepen worden hier opgeknapt voor een lange reis. Ook nemen ze hier een grote voorraad voedsel mee aan boord. Pas op 8 oktober 1642 is het zo ver dat de schepen klaar zijn voor de grote reis. De mannen hebben een goed leven gehad op Mauritius maar verder is het een barre tocht. Soms heel slecht weer, geen vers voedsel en veel zieken. Ook sterven er mannen aan boord.

24 december 1642, eindelijk land in zicht: Tasmanië

Het ontdekken van deze kust was het eerste belangrijke succes van deze reis. Immers, ze hadden de kust van een land gevonden dat nog niet op de wereldkaart stond. Isaac Gilsemans, de tekenaar, ging meteen aan het werk om de kusten nauwkeurig te tekenen. Hij was ook koopman en zou onderweg namens de VOC over koopwaar moeten onderhandelen.

Tasman heeft geen reis door het land Tasmanië gemaakt. Allereerst was het al moeilijk om aan land te komen omdat er geen geschikte landingsplekken te vinden waren aan de oostkust van Tasmanië. Soms was het weer zo stormachtig dat het veel te gevaarlijk was om dicht bij de rotsachtige kust te komen. Maar Tasman had ook niet de tijd om het land heel uitgebreid te verkennen: hij moest verder varen om nog meer zeeroutes en landen te ontdekken, vooral landen die voor de VOC geld zouden opleveren in de handel. De VOC was een groot en rijk wereldbedrijf en het liefst wilden ze hun macht in de hele wereld zo ver mogelijk uitbreiden. Net als Portugal. Spanje, Engeland en andere west-Europese landen.

Met een sloep gingen 10 zeelieden (zes gewapende roeiers en 4 musketier-soldaten) in Tasmanië aan land. Ze ontdekten sporen van mensen: ze zagen rook van vuurtjes, vuurresten en hoorden het geluid van een soort trommel. En ze hadden bomen gezien met inkepingen als traptreden die konden worden gebruikt om naar de nesten bovenin de bomen te klimmen. Die treden lagen zover uit elkaar dat je nog extra hulpmiddelen nodig zou hebben om van de ene tree naar de andere te komen. Volgens het logboek van Tasman vroegen de zeelieden zich af of er misschien reuzen op het eiland woonden. Misschien waren ze er zelfs wel heel bang voor. In de 17e eeuw wisten de mensen nog heel weinig over andere volken. Ze geloofden in geesten, spoken, reuzen en wat al niet meer. In ieder geval hebben de zeelieden geen kennis gemaakt met de bewoners van Tasmanië. Misschien bleven de inlanders uit de buurt van de Nederlanders uit angst voor die vreemde bleke zeelieden. De scheepstimmerman van Tasman heeft de Nederlandse vlag (van de Prins van Oranje) in de grond gezet op de plaats waar ze aan land waren gegaan. Ook heeft hij een bord met het VOC-teken erbij gezet.

Op de tekening de beide schepen van Tasman, de sloep en de timmerman die het VOC-bord plaatst. (een aquarel van Geert Schreuder)

Abel Tasman noemde het land 'Van Diemensland', naar de naam van zijn hoogste baas bij de VOC. De kust van Tasmanië heeft veel baaien en eilanden. Tasman heeft er heel wat benoemd: 'Stormbaai', 'Schoutenseiland'(naar een collega-zeevaarder) 'Maria-eiland' (naar de vrouw van Van Diemen) en nog veel meer. Op 4 december 1642 schrijft hij in zijn reisverslag: "Tenslotte heb ik nog een eiland naar mijzelf genoemd." Een Sinterklaascadeautje aan zichzelf? Later bleek de bevolking van 'Van Diemensland' een beetje royaler: het land werd 'Tasmanië'genoemd, naar de zeevaarder Tasman die het land had ontdekt.

***

Na Tasmanie ontdekte Tasman het (ei)land Nieuw-Zeeland en ging toen langzamerhand weer richting huis (Batavia). Onderweg passeerde hij nog de Tonga- en Fiji-eilanden. Hoewel deze ontdekkingen minder bekend zijn, heeft hij er toch boeiende verhalen over geschreven in zijn reisjournaal. Op deze eilanden maakte de bemanning uitgebreid kennis met de bewoners en hun manier van leven.

Pas meer dan 100 jaar later kwamen er andere Europeanen in de door Abel Tasman ontdekte gebieden, o.a. de bekende Engelse ontdekkingsreiziger James Cook. Zij kwamen toen speciaal om de landen beter te leren kennen. Vooral de engelsen hebben veel invloed gehad en in Tasmanië en Nieuw-Zeeland wordt nu engels gesproken. Toch komen er steeds meer contacten tussen de door Tasman ontdekte landen en Nederland omdat ze samen een stukje geschiedenis delen.

Tegenwoordig staat er bij de baai in Tasmanie waar de Nederlanders aan wal gingen een gedenkteken ter herinnering aan Abel Tasman's reis in dienst van de VOC.

Foto: Evan Souben

Het verloren anker van Abel Tasman

Abel Tasman heeft in 1642 voor de kust van Tasmanië het anker verloren van zijn schip. Grahame Anderson (architect, zeiler, schrijver uit Nieuw-Zeeland) heeft ontdekt waar dat anker nu precies ligt. Ooit wil hij dat anker naar boven halen. Dat zou dan het eerste scheepsonderdeel zijn dat wordt gevonden van een schip van Abel Tasman.