Het Abel Tasman Museum in Lutjegast

Het Abel Tasman kabinet voert inmiddeis de naam Abel Tasman Museum: project "Nieuw Abel Tasman Museum 2014-2015", waarin leven en reizen van de zeevaarder Abel Janszoon Tasman (1603-1659) centraal staan.

Daarnaaast is er aandacht voor de werkgever van Abel Tasman, de Verenigde Oostindische Compagnie (de 'VOC'), Nederlands "eerste grote multinational" die vooral in de 17e eeuw ("de Gouden Eeuw") zorgde voor 's lands grote welvaart.

Ook zijn er sporen te zien van historische en hedendaagse betrekkingen met landen overzee waar de naam Abel Tasman van blijvende betekenis is geworden, zoals Tasmanië (Australië) en Nieuw-Zeeland.

Een bijzondere plek krijgt de streek waar Tasman werd geboren, het Groninger Westerkwartier en zijn geboortedorp Lutjegast.

Foto: schilderij uit de nationale bibliotheek van Sydney (Australië), voorstellend Abel Tasman met zijn tweede vrouw Jannetie Tjaers en het dochtertje uit zijn eerste huwelijk, Claesge Hendricks. Olieverfschilderij op canvas, 106.7 x 132.1 cm, toegeschreven aan Jacob Gerritsz Cuyp, 1637.

Abel Tasman

Abel Tasman is vooral beroemd geworden als hoofd van de VOC-expeditie met de schepen Heemskerck en Zeehaen in 1642/1643, waarbij tot dan toe onbekende kusten van Tasmanië/Australië, Nieuw-Zeeland en eilandengroepen in de Stille Oceaan (Tonga- en Fiji-eilanden) in kaart werden gebracht. Ook omzeilde hij als eerste Europeaan het hele continent Australië.

Abel Tasman stond bekend om zijn navigatiedeskundigheid en grote kennis van het Aziatisch gebied. Tasman's reizen bestrijken een werkterrein dat liep van de Indonesische Archipel, Australië (toen nog het 'onbekende 'zuidland') tot en met Japan. Tasman was zeker geen bestuurder in een kantoor: vrijwel zijn gehele leven bracht hij door op zee. Vanaf zijn jongste jaren was hij in dienst van de VOC en klom vrij snel op van scheepsmaat tot stuurman en nog later voerde hij regelmatig het commando over meerdere schepen. Toch was niet alles roem: ook Abel Tasman kende slechtere momenten in zijn leven, wat leidde tot een haat-liefde-verhouding met de VOC. Tasman woonde de laatste jaren van zijn leven op het eiland Java. Hier voer hij met kleine schepen in het Indonesch gebied en handelde o.a. in vee. Het lijkt een terugkeer naar zijn bron: de boerenjongen uit het agrarische Lutjegast.

De collectie

Naast de permament aanwezige vaste collectie is het doel door wisselcollecties en speciale tentoonstellingen een zo gevarieerd mogelijk aanbod te verzorgen. Originele voorwerpen van de schepen waarop Tasman voer en persoonlijke eigendommen zijn er nauwelijks overgebleven. Reden: Tasman en zijn bemanning zijn nimmer met 'man en muis' vergaan. Geluk of deskundigheid, wie zal het zeggen? Toch kan van de levensloop van Abel Tasman, vooral van zijn reizen voor de VOC, een aardig beeld worden gegeven. Van de VOC is een omvangrijk archief overgebleven en uit de vele VOC-scheepswrakken uit de 17e eeuw worden tot op de dag van vandaag nog voorwerpen opgedoken die ongetwijfeld ook door Tasman en bemanningen werden gebruikt.

laatste regels uit het journaal van Abel Tasman

 

 

 

 

 

 

Geschreven tekst: slot uit Tasman's journael

 

De vaste collectie bestaat voor een deel uit (zee-)kaarten en boeken. In de bibliotheek wordt beoogd de complete Nederlandstalige Tasman-verzameling te onderhouden, maar ook op internationaal gebied wordt verzameld wat mogelijk is. Het meest bijzondere exemplaar is een oude replica van Tasman's scheepsjournaal uit 1642-1643. Uniek is het werk van koopman-tekenaar Isaac Gilsemans die aan boord van Tasman's schepen zeer gedetailleerde tekeningen van kusten, landen, bewoners en gebeurtenissen maakte, die deels behoren tot de oudste ter wereld. Van de 2 schepen van deze expeditie, de "Heemskerck" en de "Zeehaen" zijn prachtig gedetailleerde modellen te zien, daarnaast zijn er enkele navigatie-instrumenten en scheepsgebruiksvoorwerpen. Verder worden in foto's, aquarellen en pentekeningen de reizen en belevenissen van Abel Tasman uitgebeeld. Op persoonlijk terrein zijn van Tasman bekend gebleven: de trouwacte uit Amsterdam en zijn testament uit Batavia (Indonesië), waarin hij o.a. "de armen van Lutjegast" bedacht.

Afbeelding: pentekening, gemaakt en geschonken door de Maori-kunstenaar John Bevan Ford.

tekening John Bevan FordHout(snijwerk), mineralen, sierraden en kunst uit de door Tasman bezochte (ei)landen geven een internationaal tintje aan de collectie. Een voorbeeld van Maori-kunst is het Teko-Teko-beeldje, geschonken door de New Zealand International Police Association. Een klein monument van keramiek ("mural"), gemaakt door Ann Vertcourt, beeldt de ontmoeting uit van de Hollanders met de Maori's op het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland in december 1642. Oorspronkelijk in Nieuw-Zeeland uitgereikt aan koningin Beatrix, werd het stuk vervolgens geschonken aan de basisschool in Lutjegast en later ter beschikking gesteld van het Abel Tasman kabinet.

Lesbrief Titel: "Abel Tasman, een vaerentgesel uit Lutjegast". Auteur: Bert Dijkstra. Illustraties: Geert Schreuder. De lesbrief is bestemd voor de bovenbouw van het basisonderwijs en de laagste klassen van het voortgezet onderwijs. Inmiddels uitverkocht maar in digitale vorm nog wel verkrijgbaar.

Historie en huisvesting van het Abel Tasman Kabinet / Museum

In 1991 werd de Stichting Abel Tasman Museum opgericht en in 1992 werd, als eerste aanzet voor een museum, het Abel Tasman Kabinet gehuisvest in een zaaltje bij de bibliotheek in Grootegast. In 1998 verhuisde het Abel Tasman kabinet naar een zijvleugel van dorpshuis Kompas in Lutjegast. De naam bleef "Abel Tasman Kabinet": een huiskamer met museale aspiraties. Eind 2012 werd het ruim veertig jaar oude gebouwtje afgebroken. Het project 'Vernieuwd Abel Tasman museum" biedt voor de toekomst heel wat meer mogelijkheden.

Toekomst

De belanstelling voor de zeevaarder Abel Tasman in dienst van de VOC is in Nederland merkbaar groeiend. Met grote regelmaat komen verzoeken om mee te werken aan publicaties, evenementen etc. Bij jongeren raakt het onderwerp duidelijk een avontuurlijke snaar gezien de vele aanvragen om informatie voor werkstukken en scripties. Het is overduidelijk: Nederland (her)ontdekt de boeiende historie van de VOC. Opvallend is ook het toenemend aantal buitenlanders van verschillende herkomst dat de weg naar Lutjegast weet te vinden. Daarnaast was de interesse voor de herkomst van Abel Tasman er vanuit Nieuw-Zeeland, Tasmanië en Australië altijd al. De gastenboeken tonen door de jaren heen een bijzondere variatie aan nationaliteiten. Qua belangstelling ziet de toekomst er heel rooskleurig uit.