JEUGDPAGINA over ABEL TASMAN

Beste student! Als je ouder dan 12 jaar bent vind je hieronder vast nog wel iets bruikbaars. Maar je als hier doorheen gesurfd bent zie je onderaan de pagina nog wat handige internetadressen. Dáár kom je verder!

Beste scholier! Als je 12 jaar of jonger bent is deze pagina misschien wel geschikt voor je. Als je verder leest kom je woorden tegen waar een streep onder staat. Als je hier op klikt krijg je meer informatie over dat onderwerp. Soms krijg je heel veel informatie en het is ook wel eens een beetje moeilijk. En als je alles leest en gaat bekijken krijg je vast het gevoel dat je met een hele lange zeereis bezig bent. Maar je bent nu een internet-ontdekkingsreiziger en dan durf je vast wel verder te gaan.

Waar komt Abel Tasman vandaan en wat was zijn werk?

Abel Tasman leefde van 1603 tot 1659. Hij werd geboren in het kleine dorpje Lutjegast in de gemeente Grootegast. Lutjegast ligt nu midden in het Groninger land, maar in de tijd van Abel Tasman lag Lutjegast nog vlak bij zee. Abel vond de zee en de schepen vast en zeker heel bijzonder, want hij ging op jonge leeftijd al naar Amsterdam om werk te zoeken op een schip. Hij kwam in dienst bij de "Verenigde Oostindische Compagnie", de VOC.
Je kunt wel zeggen dat Abel Tasman echte 'zeebenen' had. Hij klom snel op van matroos tot stuurman, schipper en tenslotte tot commandant van meerdere zeeschepen. Abel Tasman stond in ieder geval bekend als een deskundig zeevaarder die heel veel heeft ontdekt over vaarroutes in de zeeën bij Azië. Door zijn ontdekkingsreizen zijn er veel belangrijke kusten aan de wereldkaart toegevoegd, waarvan Australië (Tasmanië) en Nieuw-Zeeland de belangrijkste zijn.

De VOC was een heel machtig scheepvaartbedrijf voor de Nederlandse handel, vooral in het werelddeel Azië. Rond de Indonesische eilanden werd vooral gehandeld in specerijen (keukenkruiden zoals peper, nootmuskaat en kruidnagel) en vanuit China kwam vooral porselein en zijde. Ook met Japan deed de VOC zaken: het was zelfs zo dat jarenlang de Nederlanders de enige Europeanen waren die voor handel naar Japan mochten. De Nederlanders hadden een speciale vestiging op het eilandje Decima voor de kust van Japan.

Foto: VOC-schepen in de 17e eeuw. Scheepvaartmuseum Amsterdam

Abel Tasman werkte voor zijn baas (de VOC) op schepen die de Nederlandse handel moesten beschermen. In de 17e eeuw waren er nog niet zoveel wetten en regels op zee: je hebt vast wel eens iets gehoord over piratenschepen. Ieder land moest zichzelf en de eigen schepen beschermen tegenover onverwachte aanvallen. Er was ook vaak oorlog tussen allerlei landen. Het was niet voor niets dat er heel vaak soldaten meegingen aan boord. Het was ook heel normaal dat de schepen kanonnen aan boord hadden.

De eerste jaren bij de VOC had Abel Tasman als schipper de taak om veilige routes te zoeken voor de VOC-schepen die waren volgeladen met kostbare spullen. Ook moest hij zoeken naar nieuwe (ei)landen waar de Nederlandse handel nog verder kon worden uitgebreid.

Eigenlijk waren de Nederlandse en ook de andere Europese landen heel brutaal in andere delen van de wereld. Heel vaak werden de bewoners van de nieuw ontdekte landen gedwongen om voor de Nederlanders en andere Europeanen te gaan werken. De oogst van het land werd dan door de VOC voor veel geld weer aan anderen verkocht. Vooral de specerijen (kruiden) brachten heel veel geld op. Toen de rijken in Europa ontdekten dat peper in het eten heel lekker kon zijn wilden ze voor een peperkorrel net zoveel betalen als voor een korrel goud.

 

Wat is de meest bekende reis van Abel Tasman?

afbeelding globeAbel Tasman is vooral bekend geworden door de lange ontdekkingsreis van 1642/1643 waarbij Tasmanië en Nieuw-Zeeland werden ontdekt (als je op deze landen klikt krijg je per land meer uitleg). In 1642 kreeg Abel Tasman de opdracht van de VOC een goede en veilige vaarroute naar Zuid-Amerika te vinden. De Spanjaarden haalden zilver uit Zuid-Amerika en dat wilde Nederland ook.
Maar de VOC durfde geen schepen naar het westen te laten varen, want daar was het gevaar om aangevallen te worden door de Spanjaarden, de Portugezen en de Engelsen. In die tijd wisten ze bij de VOC al dat de aarde rond is. Dus moest Tasman proberen vanuit Indonesie naar het oosten te varen om langs de andere kant van de aarde een zeeroute naar Zuid-Amerika te vinden.

Het zou vast een spannende tocht worden want ze moesten proberen nog zuidelijker dan Australie te varen en van dit deel van de wereld wisten ze niets. In atlassen van die tijd stond alleen een stukje van Australie getekend. Maar wat lag daaronder? Zee?
Of was het allemaal land zodat die route niet eens mogelijk was?

Tasman kreeg 2 schepen mee, de Heemskerck en de Zeehaen. En ook 2 heel belangrijke metgezellen: stuurman Frans Visscher en koopman Isaac Gilsemans die zou moeten handelen met nieuw ontdekte volkeren. Gilsemans kon heel goed tekenen en zou onderweg kaarten moeten maken van alle nieuwe dingen die ze tegen zouden komen.

De reis duurde 10 maanden. In augustus 1642 vertrokken de schepen uit Indonesie. Na een paar weken bleek al dat de schepen moesten worden opgeknapt om de zware reis te kunnen voortzetten. Op het eiland Mauritius was een Nederlands fort. Daar werden de schepen gerepareerd en kwam er vers voedsel aan boord. Na maanden varen kwam eindelijk (november 1642) nieuw land in zicht: het nu bekende Tasmanië. Gilsemans tekende het op de wereldkaart bij.

December 1642 kwam opnieuw land in zicht en weer werd een stuk kust door Gilsemans getekend. We weten nu dat het de kust van Nieuw-Zeeland was. Maar Tasman en zijn bemanning dachten: waarschijnlijk is dit zuid-Amerika, ze waren ook al zo lang onderweg. Maar ze waren niet erg welkom bij deze bevolking van Nieuw-Zeeland, de Maori's. Er werden een paar matrozen gedood en omdat er van handel en zilver geen sprake was voeren ze verder.

Ze bezochten nog uitgebreid de Tonga- en Fiji-eilanden en Gilsemans bleef alles tekenen, ook de mensen. Deze tekeningen in Tasmans scheepsjournaal zijn heel bijzonder want het zijn de oudste afbeeldingen ter wereld van deze eilandbewoners.

Ondertussen was het al voorjaar 1643 en besloten werd om weer huiswaarts ( Batavia) te zeilen. Er was ziekte aan boord, sommigen waren gestorven, de schepen werden minder en men was bang in slecht weer terecht te komen.

Eenmaal bij de kust van Nieuw-Guinea aangekomen voelden ze zich weer een beetje veilig: de zeeën bij de Indonesische eilanden waren al bekend bij de VOC. Toch duurde het nog tot juni 1643 voor de schepen terug waren in de haven van Batavia.

Wat waren de gevolgen van Tasmans ontdekkingen in 1642-1643?

1. Gevolgen voor de VOC? Niet veel. Het was wel handig dat er weer een stukje meer van de wereldbol bekend was, maar dat vonden de VOC-bazen niet voldoende. Tasman was niet met een rijke buit thuisgekomen en had ook geen geschikte landen gevonden waar voor de VOC handel (geld!) te halen was. Daarom was Piet Hein zo bekend in Nederland, want die had tenminste de Spanjaarden van hun zilver beroofd in 1628. En het liedje over Piet Hein en de Spaanse zilvervloot is nog steeds bekend.

2. Gevolgen voor de inwoners van Tasmanië en Nieuw-Zeeland of al die andere eilanden die Tasman onderweg bezocht? Weinig. De Nederlanders bleven niet in die landen maar zeilden gewoon verder omdat ze niets bijzonders vonden in die landen. Er bleven alleen maar spannende verhalen over die steeds weer van ouders aan de kinderen werden doorverteld. Toen de Engelse ontdekkingsreiziger James Cooke rond 1770 Nieuw-Zeeland bereikte hoorde hij van een Maori-stam dat ze heel lang geleden een hele Nederlandse vloot hadden weggejaagd! Na Abel Tasman waren er in 130 jaar geen Europeanen meer geweest.

Toen de engelsen 130 jaar na Tasman in Tasmanië en Nieuw-Zeeland kwamen en er bleven had dat wel gevolgen voor de oorspronkelijke bewoners van die landen. Ze werden van hun land beroofd en velen kwamen om. Tasmanie en Nieuw-Zeeland werden onderdeel van een groot Engels rijk. De Aboriginals in Tasmanie zijn door de engelsen net zo slecht behandeld als de Indonesiers op sommige eilanden door de Nederlanders. De Maori's in Nieuw-Zeeland werden door de engelsen onderdrukt. Maar eeuwen daarvoor hadden de Maori-stammen weer andere bewoners verjaagd of vermoord.

Dit zijn natuurlijk treurige stukken die in bijna elke oude geschiedenis voorkomen. Europa kan niet trots zijn op hoe de inwoners van allerlei landen in de wereld zijn behandeld. Denk ook maar eens aan de Indianen in Zuid-Amerika en de negers in Afrika. En soms lijkt het alsof de wereld niets is veranderd, want nog steeds worden mensen en volken onderdrukt. Bijna geen enkel land kan alleen maar trots zijn op de eigen geschiedenis.

Gelukkig komen er ook weer dingen goed. Wij kunnen nu niets meer aan de geschiedenis van honderden jaren geleden doen, alleen maar proberen elkaar nu beter te begrijpen en elkaar te helpen. En doordat reizen over hele de wereld tegenwoordig veel gemakkelijker is kunnen we zelfs bij elkaar op bezoek gaan en praten over die oude geschiedenis. Er komen bijvoorbeeld regelmatig inwoners van Nieuw-Zeeland, Tasmanië en Australie naar Nederland. En veel Nederlanders reizen naar de andere kant van de wereld of gingen er zelfs wonen en werken.

3. Gevolgen van oude ontdekkingen in de hedendaagse tijd? Misschien kun je hier zelf iets over ontdekken. In ieder geval is er in veel landen steeds meer belangstelling voor geschiedenis. In 2006 is er het "Nederland-Australiejaar". Dan worden in beide landen bijzondere dingen gedaan met al de contacten die deze 2 landen met elkaar hebben. Misschien een leuk onderwerp voor een ontdekkingsreis op Internet, of een werkstuk op school.

Wat voor mens was Abel Tasman?

tekening bovendek schipDaar weten we niet zoveel van. Er is een verhaal bekend dat Tasman ooit een matroos wilde laten ophangen die zonder toestemming aan wal was gegaan. Gelukkig heeft een ander bemanningslid de strop van de matroos weer losgemaakt. Toch werd Tasman later door zijn baas (de VOC) gestraft voor deze daad. Tsja, dat klinkt niet zo best, maar we weten veel te weinig van het leven aan boord van die schepen om erachter te komen hoe zoiets kon gebeuren. Het zeemansleven in die jaren was hard en zwaar. Leiding geven aan een grote groep ruige mannen was vast niet altijd gemakkelijk. Er gingen nogal wat misdadigers naar zee om aan hun straf te ontkomen. Er werd veel alcohol gedronken want gewoon water was meestal bedorven. Was Tasman dronken toen hij de matroos wou ophangen? Of dreigde hij alleen met strenge straffen om muiterij en ongehoorzaamheid aan boord te voorkomen.... we weten het gewoon niet.

Wat we wel weten is dat Abel Tasman in 1659 in Batavia (Indonesië) is gestorven toen hij 56 jaar oud was. En aan het eind van zijn leven liet hij zien dat er toch wel een gevoelig plekje in zijn hart zat: in zijn laatste schrijven (zijn testament) staat als eerste geschreven dat na zijn dood een deel van zijn geld moest worden gestuurd naar de arme mensen in Lutjegast, het dorpje waar hij is geboren.

De tekening hierboven (rechts) komen uit het boekje "Abel Janszoon Tasman, Een vaerentgesel uit Lutjegast" (zie kleurenfoto boven. Het is een spannend geschreven verhaal met afbeeldingen over het leven en de reizen van Abel Tasman. Ook zijn er stukjes van oude documenten in opgenomen. Elk hoofdstukje wordt gevolgd door enkele vragen en spelopdrachten. Het boekje is nu uitverkocht, maar er komt vast nog iets voor in de plaats...

 

Wat is het Abel Tasman Museum?

Een heel klein museum waarin alle dingen te maken hebben met de zeevaarder Abel Tasman (1603-1659) en de ontdekkingsreizen die hij maakte. Buiten het museum kun je nog een paar monumenten bekijken en zelfs een kleine speurtocht maken. Wat is er te zien in het Abel Tasman Museum?.

* Zeekaarten over de reizen van Abel Tasman

* De schepen van Abel Tasman in het klein, de Heemskerck en de Zeehaen. Ook de bemanning is aan boord. Een klein VOC-scheepje en enkele dingen die vroeger op de schepen werden gebruikt, zoals kanonnen, een scheepskompas en nog wat voorwerpen die uit een gezonken VOC-schip komen.

* Materialen, sierraden en houtsnijwerk van de oorspronkelijke bewoners van Nieuw-Zeeland (de Maori's)

* Tekeningen, foto's, schilderijen en beeldjes. Ook zijn er leuke boeken te bekijken.

Klik hier als je iets meer wilt zien van de voorwerpen die aan boord
van de oude VOC-schepen werden gebruikt

Klik hier voor de jeugdpagina uit 1999:
de Nationale Junior Museum Week (thema: uitvindingen)

Klik hier om voor een langer verhaal over het leven en de reizen van Abel Tasman

Klik hier om een leuk vragenspel te downloaden: "op reis met Abel Tasman in 1642"

(het downloaden duurt een paar minuten, en daarna moet je het bestand eerst nog installeren op de computer)

Moet je een werkstuk maken? Klik hier voor meer plaatjes

Email-adres: museum@abeltasman.org

LINKS: hieronder vind je nog een paar websites die ook over onze geschiedenis gaan. Misschien heb je zelf nog een leuke tip voor deze pagina.

een kijkje op de scheepswerf "Batavia" in Lelystad

de VOC-site.nl

nog meer over de VOC

tekening schip

LIEDJE "ABEL TASMAN GING UIT VAREN" (melodie'Berend Botje')

Abel Tasman ging uit varen
En hij roeide zich de blaren
De zee was recht, de wereld krom
Nooit kwam Abel Tasman weerom

Een twee drie vier vijf zes zeven
Waar is Abel Tasman gebleven
Hij is niet hier, hij is niet daar
Hij is naar Tasmania.

Adressen in en om Lutjegast

Terug naar de beginpagina van de Abel Tasman website